ค้นหาภูเขาไฟบนดาวเคราะห์ดวงอื่น ไม่ใช่เรื่องยาก
นักดาราศาสตร์พบวิธีใหม่ในการค้นหาการปะทุของภูเขาไฟที่อยู่บนดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นได้แล้ว
เป็นช่องทางใหม่ในการศึกษาดาวเคราะห์ที่ไกลโพ้นอีกทางหนึ่ง
ปัจจุบันเทคโนโลยีทางดาราศาสตร์สามารถถ่ายภาพดาวเคราะห์ที่อยู่ระบบสุริยะอื่น หรือดาวเคราะห์ที่เป็นบริวารของดาวฤกษ์ดวงอื่นได้แล้ว แต่ภาพที่ดีที่สุด ก็เป็นได้เพียงจุดแสงจางเท่านั้น ยังไม่ถึงขั้นที่จะมองเห็นรายละเอียดบนพื้นผิวได้ แม้นักดาราศาสตร์คาดว่าเทคโนโลยีที่จะทำให้เรามองเห็นพื้นผิวของดาวเคราะห์ต่างระบบสุริยะยังอยู่ห่างออกไปอีกหลายทศวรรษ แต่การศึกษาเมื่อไม่นานมานี้พบว่าสำหรับการตรวจจับกิจกรรมทางภูเขาไฟบนดาวเคราะห์เหล่านั้น น่าจะอยู่ในวิสัยที่เทคโนโลยีปัจจุบันทำได้
เมื่อเกิดภูเขาไฟเกิดการปะทุขึ้น จะปล่อยซัลเฟอร์ไดออกไซด์ขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศเป็นจำนวนมาก ภูเขาไฟจึงเป็นแหล่งซัลเฟอร์ไดออกไซด์ที่สำคัญที่สุดในบรรยากาศโลก หากโลกไม่มีภูเขาไฟแล้ว บรรยากาศของเราจะมีซัลเฟอร์ไดออกไซค์เป็นสัดส่วนน้อยกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันนี้มาก บนดาวเคราะห์ประเภทโลกในระบบสุริยะอื่นก็น่าจะเป็นแบบนี้เช่นกัน การตรวจจับซัลเฟอร์ไดออกไซด์จึงเป็นวิธีหนึ่งในการค้นหากิจกรรมทางภูเขาไฟในดาวเคราะห์ที่อยู่ห่างไกลได้
เทคนิคใหม่ที่นักดาราศาสตร์คิดค้นขึ้นมาในการค้นหาซัลเฟอร์ไดออกไซด์นี้อาศัยปรากฏการณ์ที่เรียกว่า อุปราคาทุติยภูมิ ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่ดาวเคราะห์อ้อมไปอยู่ด้านหลังดาวฤกษ์แม่และถูกดาวฤกษ์แม่บดบังจนมิด
นักดาราศาสตร์จะบันทึกสเปกตรัมของแสงจากทั้งระบบตลอดเวลา สเปกตรัมที่วัดได้ในช่วงที่ดาวเคราะห์ไม่ถูกบังจะเป็นผลรวมของทั้งแสงดาวฤกษ์และแสงดาวเคราะห์ ส่วนในช่วงของดาวเคราะห์ถูกดาวฤกษ์บดบัง แสงที่ได้ก็จะเป็นแสงจากดาวฤกษ์เพียงอย่างเดียว เมื่อหักลบแสงที่วัดได้จากทั้งสองช่วงนี้ ผลต่างก็คือแสงที่ได้จากดาวเคราะห์เพียงลำพัง ซึ่งนักดาราศาสตร์แยกสเปกตรัมเพื่อหาองค์ประกอบทางเคมีของดาวเคราะห์ดวงนั้นได้
โลกในยุคเริ่มต้นมีภูเขาไฟปะทุบ่อยกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันมาก ดังนั้นนักดาราศาสตร์จึงเชื่อว่าดาวเคราะห์ดวงอื่นก็คงเป็นเช่นเดียวกัน การศึกษาภูเขาไฟบนดาวเคราะห์ดวงอื่นจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการเรียนรู้ต้นกำเนิดของดาวเคราะห์ด้วย
พบดาวเคราะห์ใหม่ ชื่อสุดเซ็กซี่
เมื่อเดือนที่ผ่านมา นักดาราศาสตร์จากคาลเทคได้รายงานว่า ค้นพบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นดวงใหม่ 4 ดวง ในจำนวนนี้ เป็นบริวารของดาวเอชดี 200964 สองดวง และเป็นบริวารของดาว 24 เซกซ์แทนต์อีกสองดวง
ดาวเอชดี 200964 เป็นดาวฤกษ์อายุมากใกล้สิ้นอายุขัย อยู่ห่างจากโลก 223 ปีแสง ดาวเคราะห์สองดวงของดาวดวงนี้เป็นดาวเคราะห์แก๊สยักษ์ที่มีมวลมากกว่าดาวพฤหัสบดีทั้งคู่ โคจรอยู่ห่างกันแค่ 52.3 ล้านกิโลเมตร ซึ่งเป็นระยะใกล้กันมากที่สุดเท่าที่นักดาราศาสตร์เคยพบเห็น ลองเปรียบเทียบกับดาวยักษ์คู่ระบบสุริยะของเรา ดาวพฤหัสบดีกับดาวเสาร์ อยู่ห่างกัน 531 ล้านกิโลเมตร
เรื่องนี้เป็นสิ่งที่นักดาราศาสตร์ไม่เคยคิดว่าจะได้พบเห็น เพราะดาวเคราะห์ยักษ์ที่อยู่ใกล้กันมากเช่นนี้ มีโอกาสที่จะทำลายกันเองได้ง่ายหากโคจรผิดจังหวะ จึงเป็นที่น่าแปลกใจว่าดาวเคราะห์คู่นี้รอดมาได้อย่างไรถึงปัจจุบัน
เนื่องจากดาวเคราะห์ทั้งสองเป็นดาวเคราะห์ใหญ่มาก และอยู่ใกล้กันมาก อิทธิพลด้านแรงดึงดูดที่มีต่อกันจึงสูงมาก เช่นกรณีของดาวเคราะห์แก๊สคู่นี้ ออกแรงดึงดูดกันแรงกว่าที่โลกดึงดูดดวงจันทร์ถึง 700 เท่า
ส่วนดาวเคราะห์อีกคู่หนึ่งก็โคจรอยู่ใกล้กันมากเช่นกันที่ระยะ 112.6 ล้านกิโลเมตร แต่ดาวคู่นี้ดูเหมือนจะเป็นที่สนใจมากกว่า โดยเฉพาะต่อสื่อหรือบุคคลนอกวงการดาราศาสตร์ นั่นเพราะชื่อที่แสนสะดุดหูนั่นเอง
ดาวเคราะห์สองดวงนี้ โคจรรอบดาวฤกษ์ที่ชื่อ 24 เซกซ์แทนต์ ซึ่งหมายถึงเป็นดาวฤกษ์ลำดับที่ 24 ในกลุ่มดาวเซกซ์แทนต์ ดาวดวงนี้อยู่ห่างจากโลก 244 ปีแสง
ตามธรรมเนียมทั่วไปการตั้งชื่อดาวเคราะห์ที่โคจรรอบดาวฤกษ์ดวงอื่น จะใช้ชื่อของดาวฤกษ์แม่นั้นขึ้นต้น แล้วต่อท้ายด้วยอักษรภาษาอังกฤษตัวเล็กหนึ่งตัว เริ่มตั้งแต่ตัวบี (b) ดวงแรกที่ค้นพบ ก็จะได้ตัวบี (b) ดวงที่สองก็ใช้ตัวซี (c) เช่นนี้เรื่อยไป ส่วนอักษรเอ (a) สงวนไว้สำหรับเรียกดาวฤกษ์แม่เอง
ในกรณีบริวารสองดวงของดาว 24 เซกซ์แทนต์ จึงได้ชื่อว่า 24 เซกซ์แทนต์บี (24 Sextantis b) และ 24 เซกซ์แทนต์ซี (24 Sextantis c) ซึ่งเขียนย่อได้เป็น 24 เซกซ์บี (24 Sex b) กับ 24 เซกซ์ซี (24 Sex c) ซึ่งนี่ก็คือที่มาของชื่อชวนสะดุดหูของดาวเคราะห์ดวงนี้นั่นเอง
ที่มาของข้อมูล
http://thaiastro.nectec.or.th/news/index.php
ควรมีภาพประกอบ
ตอบลบ